Terminologia
funeralna
Polskie Centrum Szkolnictwa Funeralnego wprowadziło do branży pojęcia Czasowej Konserwacji Zwłok oraz termin zawodowy Tanatopraktyk — osoby zajmującej się spowolnieniem procesów rozkładu i przygotowaniem zwłok do pochówku, transportu i kremacji.
Kto wykonuje te czynności
Cztery specjalizacje w zakresie przygotowania zwłok — różniące się zakresem kompetencji i stosowanymi technikami.
Tanatopraktyk
Osoba zajmująca się czasową konserwacją i tanatoplastyką, kosmetyką i makijażami pośmiertnymi oraz sanitarnym przygotowaniem zwłok do pochówku, transportu i kremacji.
- antyseptyka i zabezpieczanie zwłok
- toaleta i ubieranie zwłok
- wolumetria i kosmetyka pośmiertna
- makijaż i chirurgia pośmiertna
- czasowa konserwacja zwłok / tanatoplastyka
- przygotowanie do transportu i kremacji
- prawidłowe ułożenie i eksponowanie w trumnie
- prowadzenie kartoteki zgonów w chłodni
- okazywanie zwłok do identyfikacji
Tanatokosmetolog
Osoba zajmująca się kosmetyką i makijażami pośmiertnymi oraz sanitarnym przygotowaniem zwłok do pochówku, transportu i kremacji.
- antyseptyka i zabezpieczanie zwłok
- toaleta i ubieranie zwłok
- wolumetria i kosmetyka pośmiertna
- makijaż i chirurgia pośmiertna
- przygotowanie do transportu i kremacji
- prawidłowe ułożenie i eksponowanie w trumnie
- prowadzenie kartotek zgonów
- okazywanie zwłok rodzinom
Balsamista
Osoba zajmująca się profesjonalnym i kompleksowym przygotowaniem zwłok poprzez pełną antyseptykę i utrwalanie za pomocą specjalistycznych zabiegów balsamacji.
- pełna antyseptyka zwłok
- standardowe i zaawansowane zabiegi balsamacji
- chirurgia pośmiertna i rekonstrukcja powypadkowa
- anatomiczne porządkowanie zwłok
- kosmetyka i makijaż pośmiertny
- zarządzanie prosektorium
- taktowna obsługa rodzin
- prowadzenie kartotek zgonów
Preparator medyczny / Laborant sekcyjny
Osoba zajmująca się zwłokami w prosektoriach szpitalnych lub Zakładach Medycyny Sądowej. Wykonuje sekcje zwłok jako asystent patomorfologa lub medyka sądowego.
- sekcje kliniczne i sądowe w zakresie ustalonym przez lekarza
- anatomiczne porządkowanie zwłok powypadkowych
- przyjmowanie i wydawanie zwłok z kostnicy
- zarządzanie prosektorium
- współpraca z policją przy identyfikacji
- współpraca z bankami tkanek ludzkich
- prowadzenie kartotek zgonów
- taktowna obsługa rodzin
Sanitarne przygotowanie zwłok
Sanitarne przygotowanie zwłok to zespół czynności mający na celu doprowadzić zmarłego do jak najkorzystniejszego wyglądu poprzez zastosowanie specjalistycznych produktów do dezynfekcji i zabezpieczenia. Obejmuje:
- Toaletę pośmiertną — obmycie i dezynfekcja ciała, czyszczenie i obcinanie paznokci, golenie lub podcinanie zarostu, mycie i układanie włosów, kształtowanie brwi
- Kosmetykę pośmiertną — zakrycie przebarwień skóry (plamy opadowe, zasinienia, obtarcia, procesy gnilne). Wykonuje się u kobiet i mężczyzn. Stosuje się metodę iluzji światłem poprawiającą efekt końcowy.
Wizaż pośmiertny
Wizaż pośmiertny polega na wykonaniu makijażu pośmiertnego, zlecanego przez rodzinę — głównie u kobiet. Najlepszy efekt uzyskuje się, gdy Tanatopraktyk dysponuje zdjęciem osoby zmarłej oraz informacją o używanej kolorystyce kosmetyków. Stosuje się wyłącznie profesjonalne produkty zapewniające trwałość i odpowiedni efekt.
Wolumetria pośmiertna
Wolumetria pośmiertna twarzy i dłoni to modelowanie konturów mające za zadanie skorygować lub przywrócić właściwy kształt twarzy i nadać jej prawidłowy profil. Pozwala:
- powstrzymać wysychanie pośmiertne związane z utratą płynów
- wyrównać kontur eksponowanych części ciała
- wypełnić zapadnięte policzki i podnieść owal twarzy
- przywrócić wypełnienie warg i gałek ocznych
Wypełniacz tkankowy przywraca odpowiedni poziom wypełnienia i nawilżenia skóry.
Charakteryzacja pośmiertna
Charakteryzacja pośmiertna to zespół specjalistycznych czynności tanatokosmetycznych i rekonstrukcyjnych, których celem jest przywrócenie możliwie naturalnego, zgodnego z wizerunkiem za życia wyglądu osoby zmarłej — z uwzględnieniem anatomii twarzy, fizjologii zmian pośmiertnych oraz kontekstu wystawienia publicznego ciała.
Charakteryzacja pośmiertna nie jest procesem „upiększania” — lecz rekonstrukcją tożsamości wizualnej, której celem jest przywrócenie rozpoznawalności i spokoju duchowego rodzin.
Cel nadrzędny
- odtworzenie indywidualnych cech morfologicznych twarzy
- neutralizacja widocznych skutków zmian pośmiertnych
- zapewnienie estetycznego i godnego obrazu osoby zmarłej
- wsparcie procesu żałoby przez umożliwienie bezpiecznego kontaktu wizualnego
Zakres oddziaływań
- A. Stabilizacja i przygotowanie tkanek — iniekcja utrwalająca, wyrównanie napięcia mięśniowego, korekta zapadnięć i deformacji, zabezpieczenie otworów naturalnych
- B. Modelowanie rysów twarzy — przywrócenie symetrii, rekonstrukcja drobnych ubytków, wypełnienia podskórne, korekta urazów
- C. Korekta kolorystyczna — maskowanie plam opadowych, przywrócenie naturalnej tonacji skóry, optyczne modelowanie światłocieniem
- D. Elementy estetyczne — stylizacja włosów, pielęgnacja zarostu, dobór garderoby zgodny z preferencjami rodziny
Aspekt interdyscyplinarny
Charakteryzacja pośmiertna łączy: anatomię topograficzną twarzy, chemię preparatów tanatologicznych, techniki kosmetologiczne oraz podstawy psychologii żałoby.
Czasowa konserwacja zwłok
Bardzo skuteczna i szybka metoda uznana w Europie — stosowana w celu spowolnienia procesów bakterii przyspieszających rozkład ciała. Wykonywana ze względów sanitarnych, praktycznych i prawnych .
Zabieg polega na podaniu do jam ciała płynów dokorpusowych działających przez czasowe powstrzymanie procesów gnilnych: hamuje zbieranie się gazów, odwadnia, konserwuje i osusza narządy jam ciała, dezynfekuje i dezodoryzuje. Środki stosowane do Czasowej Konserwacji są bezformalinowe — bezpieczne dla środowiska i otoczenia.
Zabieg jest szczególnie przydatny przy:
- wystawieniu ciała w kaplicy / sali pożegnań
- transporcie zwłok na duże odległości (nie zastępuje balsamacji wymaganej przy transporcie lotniczym)
- konieczności opóźnienia daty pogrzebu
- przechowaniu zwłok w chłodni przez dłuższy czas
Zabieg Czasowej Konserwacji nie przeszkadza w kremacji zwłok.
Ważne: Zabieg można przeprowadzić wyłącznie za pisemną zgodą rodziny. Nie wolno ingerować w ciało, jeśli co do zwłok wszczęte jest postępowanie prokuratorskie.
Balsamacja zwłok
Nowoczesne techniki balsamowania zwłok są wynikiem wieloletnich badań i doświadczeń — ich efektem jest zdezynfekowane ciało, zachowane w nienaruszonym stanie przez długi czas, z naturalnym wyglądem nadającym mu obraz osoby spokojnie śpiącej.
Balsamacja pełni trzy kluczowe funkcje:
- Sanitarna — bezpieczne publiczne wystawienie ciała i transport. Wiele krajów wymaga balsamacji jako konieczności sanitarnej — m.in. przy międzynarodowym transporcie lotniczym zwłok.
- Konserwacyjna — utrzymanie zwłok w niezmienionym stanie nawet do 5 miesięcy. Poprawnie wykonany zabieg zatrzymuje procesy rozkładu, zastępując je mineralizacją przez powolne utlenianie i odparowywanie.
- Kosmetyczna — jak najkorzystniejsze doprowadzenie ciała do pierwotnego wyglądu sprzed śmierci, zachowanie kształtów ciała i zarysów twarzy.